Μπλόκο ΣτΕ στους ημιυπαίθριους

«Στον αέρα» βρίσκονται τα κυβερνητικά σχέδια για είσπραξη τεράστιων κονδυλίων μέσα από διαδικασίες νομιμοποίησης - «τακτοποίησης» έναντι αντιτίμου των ημιυπαίθριων χώρων που έχουν κλειστεί σε χιλιάδες ακίνητα ανά τη χώρα παράνομα, αυξάνοντας αυθαίρετα τον επιτρεπόμενο συντελεστή δόμησης.Δικαστικός φραγμός τίθεται στο κυβερνητικό σχέδιο, ως ευθέως αντίθετο προς το Σύνταγμα αλλά και προς τη νομολογία που έχει διαμορφώσει με τουλάχιστον τρεις πρόσφατες αποφάσεις του το Συμβούλιο της Επικρατείας.

Τη στιγμή που η κυβέρνηση αναμένει τις προτάσεις και εκθέσεις ειδικών σχεδιάζοντας τον άλλο μήνα να προωθήσει σχετική ρύθμιση, το μείζον αυτό νομικό θέμα θα απασχολήσει στις αρχές Μαϊου την Ολομέλεια ΣτΕ, όπου έχει παραπεμφθεί, η αντισυνταγματικότητα του Ν. 3044/02 και η αντισυνταγματικότητα κάθε εξαίρεσης από την κατεδάφιση.

Για την κρίση αυτή της Ολομέλειας βαρύνουσα σημασία έχει το γεγονός ότι δύο αποφάσεις του Ε τμήματος που έκριναν αντισυνταγματικές τις διατάξεις του νόμου, υπήρξαν ομόφωνες.

Το κλείσιμο του ημιυπαίθριου χώρου (για να γίνει δωμάτιο, γραφείο, «playroom» κ.λπ.) αποτελεί σύμφωνα με το Ανώτατο Δικαστήριο μια αυθαίρετη κατασκευή και η νομολογία του ΣτΕ με δύο πρόσφατες ομόφωνες αποφάσεις του Ε τμήματος (το 2007 και το 2008) δέχτηκε ότι με τη «νομοθεσία Τρίτση» δόθηκε η τελευταία ευκαιρία το διάστημα 1983-85 να δηλωθούν αυθαίρετες κατασκευές και να γλιτώσουν την κατεδάφιση.

Μετά το διάστημα αυτό -κατά το ΣτΕ- δεν μπορεί πλέον να υπάρξει καμία συνταγματική ανοχή απέναντι σε οποιαδήποτε αυθαίρετη κατασκευή (ολόκληρο ακίνητο ή τμήμα του) που δεν μπορεί να εξαιρείται από τον κανόνα της κατεδάφισης, με τις κατά καιρούς «τακτοποιήσεις» που επιχειρεί η πολιτεία για να διασώσει «νέες γενιές αυθαιρέτων» επικαλούμενη κοινωνικούς λόγους που υποκρύπτουν πάντοτε εισπρακτικές διαθέσεις.

Το σκεπτικό
Με αυτές τις αποφάσεις το ΣτΕ έκρινε αντισυνταγματικές διατάξεις του Νόμου 3044/02 που επιχειρούσαν να νομιμοποιήσουν νέα αυθαίρετα, επεκτείνοντας για ακόμα μία φορά τις δυνατότητες εξαίρεσης από την κατεδάφιση. Αντίστοιχα εμπόδια για «νομιμοποίηση» των ημιυπαίθριων χώρων βάζει και με άλλη ομόφωνη απόφασή της η Ολομέλεια ΣτΕ, όταν το φθινόπωρο του 2007 έκρινε αντισυνταγματικές τις διατάξεις του Ν. 3044/02 και του Ν.3212/03 που επανέφεραν τότε τη Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης (ΜΣΔ).

Με αυτές τις ρυθμίσεις επιχειρήθηκε να νομιμοποιηθούν οι αλλαγές στη χρήση διαφόρων χώρων που είχαν γίνει κατά παράβαση της οικοδομικής άδειας και με υπέρβαση του συντελεστή δόμησης του ακινήτου (π.χ. με τη μετατροπή αποθηκών, υπόγειων χώρων κλπ.) σε διαμερίσματα, επαγγελματικές στέγες, καταστήματα, μπαρ κ.λπ.

Η νομιμοποίηση επιχειρήθηκε με όχημα τη ΜΣΔ, αλλά το ΣτΕ έκρινε αντισυνταγματικές όλες αυτές τις ρυθμίσεις που βοηθούσαν στην τακτοποίηση των παράνομων αλλαγών χρήσεων (2367/07) που φυσικά αποτελούν το έλασσον απέναντι στη σχεδιαζόμενη τώρα τακτοποίηση των αυθαίρετα κλεισμένων ημιυπαίθριων χώρων.

Η ρύθμιση
Η κυβέρνηση τώρα σε αυτό που ελπίζει είναι ότι ίσως δεν γίνουν προσφυγές στα δικαστήρια κατά των «νομιμοποιήσεων» και, σε τελευταία ανάλυση, εφόσον γίνουν προσφυγές από κάποιους θιγόμενους γείτονες (που ενοχλούνται από τη συνεχή τακτική του κράτους να τακτοποιεί παρανομίες) ή περιβαλλοντικούς - πολιτιστικούς φορείς, αυτές θα κριθούν από τα δικαστήρια ύστερα από μεγάλο διάστημα (2-3 χρόνια) αφού θα έχουν εισπραχθεί όλα τα σχετικά ποσά.

Με την ίδια τακτική εισπράχθηκαν στο παρελθόν τα πρόστιμα της παράνομης στάθμευσης, η οποία κρίθηκε αντισυνταγματική από την Ολομέλεια ΣτΕ (λόγω της ανάμειξης των ιδιωτικών παρκοεταιρειών) και παρά τις δηλώσεις και εξαγγελίες δεν επιστράφηκε κανένα ποσό στους δικαιούχους.

Το ίδιο έκανε η κυβέρνηση και με τις διαδικασίες νομιμοποίησης για την αυθαίρετη αλλαγή χρήσεων, η οποία κρίθηκε αντισυνταγματική αφού είχαν εισπραχθεί διάφορα κονδύλια τα οποία ουδέποτε επιστράφηκαν.

ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

Στις 18 Μαϊου, διοργανώνεται ειδική ημερίδα για τη «νομιμοποίηση» των ημιυπαίθριων χώρων από φορείς που θα αναδείξουν τα ανυπέρβλητα συνταγματικά και άλλης φύσης εμπόδια. Την εκδήλωση, που θα πραγματοποιηθεί στα γραφεία του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, συνδιοργανώνουν ο ΔΣΑ, το ΤΕΕ, η Ενωση Δικαστικών Λειτουργών ΣτΕ και η Επιστημονική Εταιρεία Πολεοδομικού και Χωροταξικού Δικαίου και θα μιλήσουν ειδικοί πανεπιστημιακοί καθηγητές, ανώτατοι δικαστές, δικηγόροι, αρχιτέκτονες, πολεοδόμοι.

Απαγορεύεται οποιαδήποτε ρύθμιση μετά το 1985

Στις εξαιρετικής σημασίας αποφάσεις του ΣτΕ (3610/07, 3930/08) όπου κρίνεται αντισυνταγματικός ο Ν. 3044/02 που έδωσε τη δυνατότητα να εξαιρούνται από την κατεδάφιση νέα αυθαίρετα (μετά τη νομοθεσία «Τρίτση» του 1983-85) που χτίστηκαν εντός ή εκτός σχεδίων πόλεων ή οικισμών, γίνεται αναλυτική ερμηνεία του άρθρου 24 του Συντάγματος και της επιταγής του για ορθολογικό χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό της χώρας.

Το ΣτΕ επισημαίνει ότι ο Ν. 3044/02 είναι αντισυνταγματικός και ανατρέπει τον κανόνα που έθεσαν ο Ν. 1337/83 και ο ΓΟΚ (Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός) του 1985, που απαγορεύουν την εξαίρεση από την κατεδάφιση νέων αυθαίρετων κατασκευών ή μη επιτρεπομένων χρήσεων.

Η αντισυνταγματικότητα εντοπίζεται στο ότι εξαιρεί κατασκευές ή χρήσεις, οι οποίες ανατρέπουν ή επηρεάζουν τον ορθολογικό σχεδιασμό, αποδυναμώνοντας την εφαρμογή των όρων δόμησης και περιορισμών χρήσης που έχουν θεσπιστεί ως οι καταλληλότεροι για κάθε περιοχή.

Το δικαστήριο υπογραμμίζει ότι μετά τη θέσπιση πολεοδομικών κανόνων που πρόβλεψε το Σύνταγμα δεν μπορεί να εξαιρεθούν από την κατεδάφιση αυθαίρετα που ανεγέρθηκαν μεταγενέστερα. Γιατί μια τέτοια τακτική θα συνεπαγόταν τη συνεχή νόθευση και ανατροπή του πολεοδομικού σχεδιασμού και τη χειροτέρευση των όρων διαβίωσης, κατά παράβαση του Συντάγματος.

Στη μία περίπτωση το ΣτΕ εντόπισε συνταγματικά προβλήματα για την τακτοποίηση ξενοδοχειακής μονάδας στην Εκάλη, ενώ στην άλλη εντόπισε διπλή αντισυνταγματικότητα, λόγω παραβίασης και της συνταγματικής προστασίας των παραδοσιακών οικισμών. Ετσι έκρινε ότι δεν μπορεί να βρει νόμιμο στήριγμα στον Ν. 3044/02 τόσο η εξαίρεση από την κατεδάφιση που επέτρεψε τον Σεπτέμβριο 2004 η Νομαρχία Κυκλάδων για 3ώροφη οικοδομή σε νησιώτικο παραδοσιακό οικισμό (της Σύρου) όσο και η άδεια ηλεκτροδότησης.

Προσεκτικά βήματα από το ΥΠΕΧΩΔΕ

Με ψυχραιμία και χωρίς βιασύνη, η οποία -όπως προκύπτει σήμερα- θα μπορούσε να εκθέσει την κυβέρνηση, αντιμετώπισε και αντιμετωπίζει το ζήτημα των ημιυπαίθριων χώρων ο κ. Γ. Σουφλιάς.

Ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ, ο οποίος αναγκάστηκε και με δημόσια δήλωση να «φρενάρει» τον υπουργό Οικονομίας Γ. Παπαθανασίου, δικαιώνεται σήμερα, καθώς τα προβλήματα γύρω από την υπόθεση αποδεικνύεται πως δεν είναι λίγα.

Το σκεπτικό. Ο Θεσσαλός πολιτικός, από την πρώτη στιγμή, είχε συστήσει σε όλους τους συναδέλφους του να είναι εγκρατείς στις δηλώσεις τους, να μην προκαλούν σύγχυση στην κοινή γνώμη και παρέπεμπε στις αποφάσεις της ειδικής επιτροπής που είχε συγκροτήσει για την πλήρη μελέτη του θέματος.

Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και στις συζητήσεις του με τον πρωθυπουργό ή ταν επιφυλακτικός, λέγοντας ότι χωρίς το πόρισμα της επιτροπής δεν μπορούν να ληφθούν αποφάσεις.

Η σοβαρότητα με την οποία αντιμετωπίζει το ζήτημα φαίνεται ότι προστατεύει την εικόνα της κυβέρνησης, η οποία είναι αντιμέτωπη τώρα με ένα ακόμη πρόβλημα που αυτήν τη φορά προέρχεται από το ΣτΕ.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΥΛΩΝΙΤΗΣ