10 Δεκέμβρη 1979
30 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΝΟΜΠΕΛ
ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ
Eλύτης ο υμνωδός των βράχων.
Ελύτης ο ψαλμωδός των θαλασσών.
Ελύτης ο τραγουδιστής των λουλουδιών.
Ελύτης ο κήρυκας των άστρων.
Ελύτης ο λάτρης των ανέμων.
Ελύτης ο γεωμέτρης του έρωτα.
Ελύτης ο σημερινός.
Που «ζει» στην ποίησή του, θυμίζοντάς μας ότι:.......................................
πριν τριάντα χρόνια κατέκτησε το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, παραλαμβάνοντάς το στη Στοκχόλμη από τα χέρια του Σουηδού βασιλιά Γουστάβου, κάνοντας την Ελλάδα να μεγαλώνει.
Ήταν 10 Δεκεμβρίου του 1979. Και οι Έλληνες, όπου γης, καμάρωναν τον λογο-τεχνίτη του Αιγαίου που αποθεώνονταν από την υφήλιο του πολιτισμού.Ο Οδυσσέας Ελύτης, αναμειγνύοντας στοιχεία της παράδοσης μέσα στον μοντερνισμό, ανανέωσε την ελληνική ποίηση, προσφέροντας στο Ελληνικό έθνος και κατ’ επέκταση στην οικουμένη, έργα με φοβερή δύναμη, όπως το «Άξιον Εστί» - μια «δοξολογία στον νεότερο ελληνισμό».
«Τότε είπε και γεννήθηκεν η θάλασσα
Και είδα και θαύμασα
Και στη μέση της έσπειρε κόσμους μικρούς κατ’ εικόνα και ομοίωσή μου:
Ίπποι πέτρινοι με χαίτη ορθή
Και γαλήνιοι αμφορείς
Και λοξές δελφίνων ράχες
Η Ίός, η Σίκινος, η Σέριφος, η Μήλος
Κάθε λέξη κι από ένα χελιδόνι».
Δανειζόμενος τα μέρη της βυζαντινής Εκκλησιαστικής έκφρασης- ψαλμός-ωδή- ανάγνωσμα- και τη λαϊκή γραφή του Μακρυγιάννη, αναπλάθει την πορεία του κόσμου αφηγούμενος το μαρτυρολόγιο του νεώτερου ελληνισμού με επίκεντρο το Αλβανικό έπος, την Κατοχή, την Απελευθέρωση.
Στην ποίηση του Ελύτη ανθίζουν εκπληκτικές μεταφορές και παρομοιώσεις:
«Όλος ο κόσμος έλαμπε σαν μια νεροσταγόνα
πρωί στα πόδια του βουνού».
«Εύκολα σαν χασές που σκίστηκεν ο ουρανός».
«Μα η νύχτα ανασηκώθηκε σαν πατημένη οχιά».
«Το κορμί του σιωπηλό ναυάγιο της αυγής».
«Και το στόμα του μικρό πουλί ακελάηδιστο».
«Εκεί που μια μεγάλη πέτρα εστέναζε».
Ο έρωτας και η θάλασσα έχουν την πρωτοκαθεδρία σε πολλά ποιήματα του Ελύτη:
«Ο έρωτας
το αρχιπέλαγος
κι η πρώρα των αφρών του
κι οι γλάροι των ονείρων του
στο πιο ψηλό κατάρτι του ο ναύτης ανεμίζει
ένα τραγούδι».
Το έργο του μπορεί κανείς να το απολαύσει σε μια συγκεντρωτική έκδοση του «Ίκαρου» με επιμέλεια της αγαπημένης του Ιουλίτας Ηλιοπούλου. Έκδοση- εγκόλπιο για να’ χεις να πορεύεσαι σε εποχή πεζή.
Εκεί είναι όλο το σώμα και τον αίμα της Ελυτικής ποίησης: από τους υπερρεαλιστικούς «Προσανατολισμούς» ως το έσχατο «Εκ του πλησίον» με τους αφηγηματικούς τόνους και με μια πληθωριστική, ειν’ αλήθεια, κρυπτικότητα και αμφιβόλου, μερικές φορές, ποιητικής ισχύος επιγραμματικότητα ( «Φτάσε να συλλαμβάνεις αισθήσεις όσες και τα μουστάκια της γάτας σου»)…
Στην έκδοση αυτή περιλαμβάνεται και η συλλογή «Τα ρω του έρωτα», με το τραγούδι που, από τη δεκαετία του 70, είναι στα χείλη των Ελλήνων χάρις στην εξαίσια μουσική του Λίνου Κόκκοτου:
«Μια φορά στα χίλια χρόνια
του πελάγου τα τελώνια
μες στα σκοτεινά τα φύκια
μες στα πράσινα χαλίκια
το φυτεύουνε και βγαίνει
πριν ο ήλιος ανατέλλει
το μαγεύουνε και βγαίνει
το θαλασσινό τριφύλλι.
Το θαλασσινό τριφύλλι
ποιος θα βρει να μου το στείλει».
Με παιγνιώδη διάθεση και με το λαϊκότροπη μορφή η Αlfa Romeo, από την ίδια συλλογή:
«Θαύμασα τον Παρθενώνα
και σε κάθε του κολόνα
βρήκα τον χρυσό κανόνα
Όμως σήμερα το λέω
Βρίσκω το καλό κι ωραίο
Σε μια σπορ Alfa Romeo»
Ιδού το χρονολόγιο της ζωής και του έργου του «σ’ αυτό τον κόσμο τον Μικρό τον Μέγα»:
2 Νοεμβρίου 1911. Γεννήθηκε στο Ηράκλειο. Το πραγματικό του όνομα ήταν Οδυσσέας Αλεπουδέλης. Το τελευταίο από τα έξη παιδιά του εργοστασιάρχη σαπωνοποιίας Παναγιώτη Αλεπουδέλη και της Μαρίας Βρανά.
1914. Ο πατέρας του μετέφερε στην Αθήνα το εργοστάσιο και η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην πρωτεύουσα.
1917. Φοίτησε στο ιδιωτικό σχολείο Μακρή, με δασκάλους τον Ι.Μ. Παναγιωτόπουλο και τον Ι.Θ.Κακριδή. Περνούσε τα καλοκαίρια στη Λέσβο (απ’ όπου καταγόταν οι γονείς του), στις Σπέτσες και στη γενέθλια Κρήτη. Ο πατέρας του είχε φιλοξενήσει τον Ελευθέριο Βενιζέλο στο σπίτι τους και είχε υποστεί πολλές διώξεις, ακόμη και σύλληψη.
1923. Οικογενειακά ταξίδια σε Ιταλία, Ελβετία, Γερμανία, Γιουγκοσλαβία.
1924. Μαθητής της τρίτης γυμνασίου συνεργαζόταν με το λογοτεχνικό περιοδικό «Η Διάπλασις των Παίδων». Πάθος από μικρός η φύση. Ορειβασίες στα βουνά της Αττικής.
1927. Τρεις μήνες κλινήρης από υπερκόπωση. Ελαφρά νευρασθένεια. Κείμενά του στα περιοδικά «Ελληνικά Γράμματα» και «Νέα Εστία».
1928. Πήρε το απολυτήριο του (εξατάξιου) γυμνασίου με …7 και τρία ενδέκατα…Πιεζόμενος από τους γονείς του, που ήθελαν να αναλάβει τη σαπωνοποιία, άρχισε φροντιστηριακά μαθήματα για να γίνει χημικός. Παράλληλα ξεκίνησε να διαβάζει Καβάφη, Κάλβο και αρχαία λυρική ποίηση.
1930. Αυτονομούμενος από τη γονική προτροπή για τη Χημεία, γράφτηκε στη Νομική Σχολή Αθηνών.
1933. Μέλος της Ιδεοκρατικής Φιλοσοφικής Ομάδας με τους Παναγιώτη Κανελλόπουλο, Ιωάννη Θεοδωρακόπουλο, Ιωάννη Συκουτρή. Τακτικός στα φιλοσοφικά Συμπόσια του Σαββάτου. Ταξίδια του στην Ελλάδα, «με μια ετοιμοθάνατη Σεβρολέτ, τρώγοντας τα χιλιόμετρα με τη αχορταγιά των 20 μας χρόνων». Γνωριμία του με τον ποιητή Γιώργο Σαραντάρη και τον σεφερικό κριτικό Ανδρέα Καραντώνη.
1935. Γνωριμία του με τον ποιητή Ανδρέα Εμπειρίκο, «τον μεγάλο αθλητή της φαντασίας». Επηρεασμός του από το ανατρεπτικό κίνημα του υπερρεαλισμού.
1936. Συμμετοχή του στην Α΄ Υπερρεαλιστική Έκθεση Αθηνών με πίνακες από κολάζ. Γνωριμία του με τον ποιητή- στιχουργό Νίκο Γκάτσο.
1937. Στρατιωτική θητεία . Φοίτησε στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών στην Κέρκυρα. Ο Μήτσος Παπανικολάου τον παρουσίασε στο κοινό με ανάλυση στο περιοδικό «Νέα Γράμματα» υπό τον τίτλο «Ο ποιητής Οδυσσέας Ελύτης».
1938. Αλληλογραφία με το Γιώργο Σεφέρη που υπηρετούσε διπλωμάτης στην Κορυτσά.
1939. Σταμάτησε τις σπουδές του στη Νομική και εξέδωσε την πρώτη ποιητική συλλογή «Προσανατολισμοί».
1940. Ελληνοϊταλικός πόλεμος. Ανθυπολοχαγός στη Διοίκηση Στρατού της Α΄ Στρατιάς.
13 Δεκεμβρίου 1940. Μετατέθηκε στη ζώνη πυρός.
26 Φεβρουαρίου 1941. Στο νοσοκομείο Ιωαννίνων με σοβαρό κρούσμα κοιλιακού τύφου. Κατάρρευση του μετώπου, επιστροφή στην πεινασμένη Αθήνα.
1942. Δοκίμιο για τη «Λυρική τόλμη του Ανδρέα Κάλβου».
1943. «Ο ήλιος ο πρώτος».
1944. Δοκίμιο «Τα κορίτσια».
1945. Συνεργασία με το περιοδικό «Τετράδιο». Μετάφραση ποιημάτων του Λόρκα. «Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο α ανθυπολοχαγό της Αλβανίας», «Η καλοσύνη στις λυκοποριές», «Αλβανιάδα», «Βαρβαρία».
1945-1946. Εμφύλιος. Για λίγους μήνες διορίσθηκε διευθυντής στο Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας.
1945. Τεχνοκριτική στήλη στην «Καθημερινή».
1948. Ταξίδι στην Ελβετία. Εγκατάσταση στο Παρίσι. Παρακολούθησε μαθήματα φιλοσοφία στη Σορβόνη. Επαφή με το σουρεαλιστικό ρεύμα στα καφενεία με παρέα τον Αντρέ Μρετόν, τον Πωλ Ελυάρ και τον Άλμπερ Καμύ. Γνωριμία με τους ζωγράφους Ματίς, Μαρκ Σαντάλ, Πικάσο.
1950. Ταξίδι στην Ισπανία.
1950-1951. Στο Λονδίνο. Συνεργασία με το BBC.
1952. Mέλος της «Ομάδας των 12» που απένεμε τα λογοτεχνικά βραβεία.
1953. Επί κυβερνήσεως Παπάγου Διευθυντής προγράμματος του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας.
1958. Μετά από 15 χρόνια ποιητικής σιωπής δημοσίευσε στην « Επιθεώρηση Τέχνης» αποσπάσματα από το «Άξιον Εστί». Κάποιοι κριτικοί το βρήκαν… «εγκεφαλικό δημιούργημα».
1960. Κυκλοφόρησε το «Άξιον Εστί» από τον εκδοτικό οίκο «Ίκαρος». Ά Κρατικό Βραβείο Ποίησης. Ακολούθησε το «Έξι και μια τύψεις για τον ουρανό».
1961. Επίσημη επίσκεψη στις ΗΠΑ.
1962. Επίσημη επίσκεψη στη Σοβιετική Ένωση.
1964. Ηχογράφηση του «Άξιον Εστί» από το Μίκη Θεοδωράκη. Πρώτη εκτέλεση στον κινηματογράφο «Ρεξ».
1965. Το παράσημο του Ταξιάρχη του Φοίνικα από τον Βασιλιά Κωνσταντίνο. Ταξίδια στη Βουλγαρία και στην Αίγυπτο με επίσημη πρόσκληση.
1967. Απρίλιος. Δικτατορία. Αποχή από ποιητικές εκδόσεις. Ενασχόληση με τη ζωγραφική- κολλάζ.
1969. Εγκαταστάθηκε στο Παρίσι. «Φωτόδεντρο». Ταξίδι στην Κύπρο.
1971, Επιστροφή στην Ελλάδα.
1972. Αρνήθηκε να παραλάβει το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας που είχε θεσπίσει η χουντική κυβέρνηση.
1974. Μεταπολίτευση. Διορίσθηκε από την κυβέρνηση Καραμανλή Πρόεδρος της Εθνικής Ραδιοφωνίας και Τηλεόρασης και μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Εθνικού Θεάτρου. Παρέμεινε για μικρό διάστημα στις θέσεις αυτές. Δοκίμια «Ανοιχτά χαρτιά».
1977. Όλη η Ελλάδα τραγουδούσε σε στάδια και διαδηλώσεις «Ένα το χελιδόνι κι άνοιξη ακριβή». Αρνήθηκε την αναγόρευσή του ως Ακαδημαϊκού.
1978. Επίτιμος διδάκτορας της Φιλοσοφικής Σχολής Θεσσαλονίκης.
1978. «Μαρία Νεφέλη». Επίτιμος διδάκτορας της Σορβόνης.
10 Δεκεμβρίου1979. Απονομή του Νόμπελ από τον Βασιλιά της Σουηδίας. Η ύψιστη διάκριση στον κόσμο. Διακρίσεις και τιμές από παντού.
1992. Δοκίμια «Εν λευκώ».
18 Μαρτίου 1996. Θάνατος από ανακοπή καρδιάς. Ανάμεσα στα σημειώματά του βρέθηκε και ένα που έγραφε :
«Εγώ φεύγω .Εσείς να δούμε τώρα…».
Μιλάμε για ένα ποιητή που και με ένα του στίχο θα αρκούσε να ανθολογηθεί:
«Από παιδιά και μόνο φτιάχνεις Ιεροσόλυμα» !
( Α.Π.Ε.) Κώστας Μαρδάς
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου