Του ΤΑΣΟΥ ΠΑΠΠΑ
Πόσοι δρόμοι υπάρχουν για το σοσιαλισμό; Εξαρτάται από ποια ιδεολογική σκοπιά προσεγγίζει κανείς το ερώτημα. Μέχρι τώρα έχουμε δοκιμάσει τους δύο, έναν υβριδικό, τρίτο, ενώ γνωρίσαμε και τον ευρωκομμουνισμό, ο οποίος όμως πουθενά δεν πήρε κυβερνητική μορφή. Σύμφωνα με τον Γ. Παπανδρέου, έφτασε η ώρα να αναζητήσουμε τον τέταρτο.Ο δρόμος της επανάστασης όπου ακολουθήθηκε οδήγησε σ' ένα είδος κρατικού καπιταλισμού, με πενιχρά αποτελέσματα στην οικονομία, την κοινωνία φασκιωμένη και με την νομενκλατούρα του κόμματος και του κράτους στη θέση της κυρίαρχης τάξης. Το μοντέλο κατέρρευσε το 1989 χωρίς ν' ανοίξει μύτη. Επιβιώνουν ακόμη ως περίκλειστα φρούρια η Βόρεια Κορέα και η Κούβα, ενώ η Κίνα και το Βιετνάμ από καιρό έχουν υποκύψει στη γοητεία της «ελεύθερης αγοράς» και του καπιταλισμού-καζίνου, χωρίς ωστόσο παραχωρήσεις στο επίπεδο των πολιτικών ελευθεριών.Ο δρόμος της σοσιαλδημοκρατίας (ειρηνική μετάβαση με μεταρρυθμίσεις) είχε σημαντικά επιτεύγματα. Στην Κεντρική Ευρώπη και κυρίως στη Σκανδιναβία, τις δεκαετίες του '60, του '70 και του '80, οικοδομήθηκε ένα γενναιόδωρο κοινωνικό κράτος, με μηχανισμούς αναδιανομής του εισοδήματος υπέρ των αδυνάτων, έλεγχο της αγοράς, σταθερούς δημοκρατικούς θεσμούς και υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Το κοινωνικό συμβόλαιο λειτουργούσε αποτελεσματικά.
Παγκοσμιοποίηση
Το κύμα της παγκοσμιοποίησης, από τις αρχές της δεκαετίας του '90, σηματοδότησε την επικράτηση του νεοφιλελευθερισμού και μπορεί να μην κατεδάφισε όλες τις κατακτήσεις, έθεσε όμως εν αμφιβόλω την μακροημέρευση του συστήματος της μεικτής οικονομίας.Την απάντηση επιχείρησε να δώσει ο «τρίτος δρόμος». Σύμφωνα με τον εμπνευστή του, Α. Γκίντενς, «ο τρίτος δρόμος περνάει μέσα από την ανανέωση της σοσιαλδημοκρατίας σ' έναν κόσμο, όπου οι απόψεις της παλαιάς αριστεράς έχουν πλέον καταστεί απαρχαιωμένες, ενώ οι θέσεις της νεοφιλελεύθερης παλαιάς δεξιάς έχουν αποδειχτεί αντιφατικές και ανεπαρκείς... Ανάμεσα στη θρησκεία της αγοράς και στη μεικτή οικονομία, ο τρίτος δρόμος υπενθυμίζει τις επιταγές του ανταγωνισμού και της ρυθμιστικής παρέμβασης» («Ο τρίτος δρόμος» εκδόσεις «Πόλις»). Η απόπειρα του Γκίντενς εντάσσεται στην κατηγορία του εκλεκτικισμού, ο οποίος «στοχεύει στην οργάνωση ενός καινούριου συστήματος, συνθέτοντας τα θραύσματα της αλήθειας όπου μπορεί να τα βρει» (Ν. Μπόμπιο «Εγκώμιο της πραότητας» εκδ. «Πατάκη»).Ωστόσο για την αντοχή των θεωριών αποφαίνεται η ίδια η ζωή. Κι αυτή ήταν απορριπτική. Τη συνταγή υιοθέτησαν ασμένως οι «Νέοι Εργατικοί» του Μπλερ, χωρίς να πετύχουν σπουδαία πράγματα. Ο Γκ. Μπράουν, που τον διαδέχτηκε ηττήθηκε στις εκλογές, ενώ ο Γκίντενς επανήλθε το 2007 με νέο βιβλίο. Από τον τίτλο του («Μετά τον τρίτο δρόμο»), καταλαβαίνει κανείς ότι έχει αναθεωρήσει αρκετές προτάσεις του.Ο πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου αναφέρθηκε στον «τέταρτο δρόμο» πρώτη φορά πριν από μερικές μέρες σε συνέντευξή του σε αμερικανική εφημερίδα. Το σκεπτικό του ήταν ότι ο «τρίτος δρόμος» απέτυχε γιατί έδειξε τυφλή εμπιστοσύνη στην ικανότητα της αγοράς να αυτορυθμίζεται. Στην ομιλία του στο τριήμερο των εκδηλώσεων για τα γενέθλια του ΠΑΣΟΚ (3,4,5 Σεπτεμβρίου) αναμένεται να δώσει περισσότερα στοιχεία για το πώς αντιλαμβάνεται τον «τέταρτο δρόμο». Κάποιες σκέψεις του, πάντως, για το συγκεκριμένο ζήτημα μπορεί να τις εντοπίσει κανείς στις τελευταίες παρεμβάσεις του.
Συγκέντρωση εξουσίας
Κατά τον κ. Παπανδρέου, «με το μοντέλο της παγκοσμιοποίησης δεν ζήσαμε μόνο την ανεξέλεγκτη λειτουργία της αγοράς, αλλά είχαμε την τεράστια συγκέντρωση πλούτου και την τεράστια συγκέντρωση εξουσίας σε χέρια λίγων». Συνεπώς, για να υπάρξει αναδιανομή της εξουσίας και του πλούτου πρέπει να δημιουργηθούν θεσμοί «που θα συντελέσουν τα μέγιστα στη μεγάλη προσπάθεια όλων των προοδευτικών ανά τον κόσμο δυνάμεων να εξανθρωπιστεί η πορεία της παγκοσμιοποίησης».Για τη σύγχρονη σοσιαλδημοκρατία «δεν υπάρχει δίλημμα μεταξύ αγοράς και κράτους. Στόχος μας να βάλουμε και την αγορά και το κράτος στην υπηρεσία του πολίτη». Στο σημείο αυτό δεν τα κατάφερε, σύμφωνα με τον Γ. Παπανδρέου, ο «τρίτος δρόμος». Κι αυτό γιατί «προσπάθησε να συγκεράσει έναν παλαιότερο κρατισμό με την ανοιχτή αγορά, αγνοώντας τον ίδιο τον πολίτη και τους θεσμούς που του δίνουν δύναμη, όχι μόνο για την προστασία του, αλλά και για τη δημιουργική συμμετοχή του».Σ' ό,τι αφορά την ελληνική ιδιαιτερότητα, ο «τέταρτος δρόμος» περνάει μέσα από τη συγκρότηση κράτους δικαίου, το ξερίζωμα των πελατειακών δικτύων, την απελευθέρωση από τις εξαρτήσεις που δημιουργούν τα μικρά και μεγάλα συμφέροντα, την αποκατάσταση της αξιοπιστίας του πολιτικού συστήματος, τη διαφάνεια και λογοδοσία στο δημόσιο βίο. Ολα αυτά ο πρωθυπουργός τα περιγράφει με μία φράση: «Επανάσταση του αυτονόητου».
enet
Πόσοι δρόμοι υπάρχουν για το σοσιαλισμό; Εξαρτάται από ποια ιδεολογική σκοπιά προσεγγίζει κανείς το ερώτημα. Μέχρι τώρα έχουμε δοκιμάσει τους δύο, έναν υβριδικό, τρίτο, ενώ γνωρίσαμε και τον ευρωκομμουνισμό, ο οποίος όμως πουθενά δεν πήρε κυβερνητική μορφή. Σύμφωνα με τον Γ. Παπανδρέου, έφτασε η ώρα να αναζητήσουμε τον τέταρτο.Ο δρόμος της επανάστασης όπου ακολουθήθηκε οδήγησε σ' ένα είδος κρατικού καπιταλισμού, με πενιχρά αποτελέσματα στην οικονομία, την κοινωνία φασκιωμένη και με την νομενκλατούρα του κόμματος και του κράτους στη θέση της κυρίαρχης τάξης. Το μοντέλο κατέρρευσε το 1989 χωρίς ν' ανοίξει μύτη. Επιβιώνουν ακόμη ως περίκλειστα φρούρια η Βόρεια Κορέα και η Κούβα, ενώ η Κίνα και το Βιετνάμ από καιρό έχουν υποκύψει στη γοητεία της «ελεύθερης αγοράς» και του καπιταλισμού-καζίνου, χωρίς ωστόσο παραχωρήσεις στο επίπεδο των πολιτικών ελευθεριών.Ο δρόμος της σοσιαλδημοκρατίας (ειρηνική μετάβαση με μεταρρυθμίσεις) είχε σημαντικά επιτεύγματα. Στην Κεντρική Ευρώπη και κυρίως στη Σκανδιναβία, τις δεκαετίες του '60, του '70 και του '80, οικοδομήθηκε ένα γενναιόδωρο κοινωνικό κράτος, με μηχανισμούς αναδιανομής του εισοδήματος υπέρ των αδυνάτων, έλεγχο της αγοράς, σταθερούς δημοκρατικούς θεσμούς και υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Το κοινωνικό συμβόλαιο λειτουργούσε αποτελεσματικά.
Παγκοσμιοποίηση
Το κύμα της παγκοσμιοποίησης, από τις αρχές της δεκαετίας του '90, σηματοδότησε την επικράτηση του νεοφιλελευθερισμού και μπορεί να μην κατεδάφισε όλες τις κατακτήσεις, έθεσε όμως εν αμφιβόλω την μακροημέρευση του συστήματος της μεικτής οικονομίας.Την απάντηση επιχείρησε να δώσει ο «τρίτος δρόμος». Σύμφωνα με τον εμπνευστή του, Α. Γκίντενς, «ο τρίτος δρόμος περνάει μέσα από την ανανέωση της σοσιαλδημοκρατίας σ' έναν κόσμο, όπου οι απόψεις της παλαιάς αριστεράς έχουν πλέον καταστεί απαρχαιωμένες, ενώ οι θέσεις της νεοφιλελεύθερης παλαιάς δεξιάς έχουν αποδειχτεί αντιφατικές και ανεπαρκείς... Ανάμεσα στη θρησκεία της αγοράς και στη μεικτή οικονομία, ο τρίτος δρόμος υπενθυμίζει τις επιταγές του ανταγωνισμού και της ρυθμιστικής παρέμβασης» («Ο τρίτος δρόμος» εκδόσεις «Πόλις»). Η απόπειρα του Γκίντενς εντάσσεται στην κατηγορία του εκλεκτικισμού, ο οποίος «στοχεύει στην οργάνωση ενός καινούριου συστήματος, συνθέτοντας τα θραύσματα της αλήθειας όπου μπορεί να τα βρει» (Ν. Μπόμπιο «Εγκώμιο της πραότητας» εκδ. «Πατάκη»).Ωστόσο για την αντοχή των θεωριών αποφαίνεται η ίδια η ζωή. Κι αυτή ήταν απορριπτική. Τη συνταγή υιοθέτησαν ασμένως οι «Νέοι Εργατικοί» του Μπλερ, χωρίς να πετύχουν σπουδαία πράγματα. Ο Γκ. Μπράουν, που τον διαδέχτηκε ηττήθηκε στις εκλογές, ενώ ο Γκίντενς επανήλθε το 2007 με νέο βιβλίο. Από τον τίτλο του («Μετά τον τρίτο δρόμο»), καταλαβαίνει κανείς ότι έχει αναθεωρήσει αρκετές προτάσεις του.Ο πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου αναφέρθηκε στον «τέταρτο δρόμο» πρώτη φορά πριν από μερικές μέρες σε συνέντευξή του σε αμερικανική εφημερίδα. Το σκεπτικό του ήταν ότι ο «τρίτος δρόμος» απέτυχε γιατί έδειξε τυφλή εμπιστοσύνη στην ικανότητα της αγοράς να αυτορυθμίζεται. Στην ομιλία του στο τριήμερο των εκδηλώσεων για τα γενέθλια του ΠΑΣΟΚ (3,4,5 Σεπτεμβρίου) αναμένεται να δώσει περισσότερα στοιχεία για το πώς αντιλαμβάνεται τον «τέταρτο δρόμο». Κάποιες σκέψεις του, πάντως, για το συγκεκριμένο ζήτημα μπορεί να τις εντοπίσει κανείς στις τελευταίες παρεμβάσεις του.
Συγκέντρωση εξουσίας
Κατά τον κ. Παπανδρέου, «με το μοντέλο της παγκοσμιοποίησης δεν ζήσαμε μόνο την ανεξέλεγκτη λειτουργία της αγοράς, αλλά είχαμε την τεράστια συγκέντρωση πλούτου και την τεράστια συγκέντρωση εξουσίας σε χέρια λίγων». Συνεπώς, για να υπάρξει αναδιανομή της εξουσίας και του πλούτου πρέπει να δημιουργηθούν θεσμοί «που θα συντελέσουν τα μέγιστα στη μεγάλη προσπάθεια όλων των προοδευτικών ανά τον κόσμο δυνάμεων να εξανθρωπιστεί η πορεία της παγκοσμιοποίησης».Για τη σύγχρονη σοσιαλδημοκρατία «δεν υπάρχει δίλημμα μεταξύ αγοράς και κράτους. Στόχος μας να βάλουμε και την αγορά και το κράτος στην υπηρεσία του πολίτη». Στο σημείο αυτό δεν τα κατάφερε, σύμφωνα με τον Γ. Παπανδρέου, ο «τρίτος δρόμος». Κι αυτό γιατί «προσπάθησε να συγκεράσει έναν παλαιότερο κρατισμό με την ανοιχτή αγορά, αγνοώντας τον ίδιο τον πολίτη και τους θεσμούς που του δίνουν δύναμη, όχι μόνο για την προστασία του, αλλά και για τη δημιουργική συμμετοχή του».Σ' ό,τι αφορά την ελληνική ιδιαιτερότητα, ο «τέταρτος δρόμος» περνάει μέσα από τη συγκρότηση κράτους δικαίου, το ξερίζωμα των πελατειακών δικτύων, την απελευθέρωση από τις εξαρτήσεις που δημιουργούν τα μικρά και μεγάλα συμφέροντα, την αποκατάσταση της αξιοπιστίας του πολιτικού συστήματος, τη διαφάνεια και λογοδοσία στο δημόσιο βίο. Ολα αυτά ο πρωθυπουργός τα περιγράφει με μία φράση: «Επανάσταση του αυτονόητου».
enet
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου